Chinese theecultuur

De Chinese theecultuur is rond de 2000 jaar oud en daarmee de oudste theecultuur in de wereld. Japan heeft in de loop van de tijd de theecultuur van China overgenomen en verfijnd. Ook in China is er een eigen theeceremonie die vertaald theekunst wordt genoemd. Na de grote onderdrukking tijdens de Culturele Revolutie vanaf 1966 en de sluiting van veel theehuizen, is ze alleen nog in het zuiden en het westen (en op Taiwan) verbreid. Het drinken van thee is voornamelijk een familieaangelegenheid, waarbij er hoofdzakelijk ongezoete groene thee wordt geschonken.

Theebladen werden sinds de Ming-dynastie samengeperst tot blokken. Hiervan werd thee gemaakt om te drinken en werd tevens gebruikt als voedsel en betaalmiddel.

Teelt en verschillende soorten

Thee wordt vooral in het zuiden van China verbouwd. De groene thee komt uit de oostelijke provincies Zhejiang, Anhui en Fujian; de rode thee uit de provincie Yunnan, de Oolong-thee uit Fujian (ook in Taiwan), de gele thee uit Hunan en de zwarte thee uit Sichuan en Yunnan.

In China onderscheidt men zes belangrijke verschillende theesoorten:

• lü chá  - groene thee
• hóng chá - rode thee (in het Westen ook wel zwarte thee genoemd)
• Oolong chá - half-gefermenteerde thee
• bái chá - witte thee
• Gui chá - geurthee
• Fang chá - geperste thee

Geschiedenis

In de Song-dynastie (960 - 1279) nam de bovenlaag van de bevolking het theedrinken over. Tegelijkertijd werd de kunst van het koken van thee verfijnd.

In de tijd van de Yuan-dynastie (1279-1368) breidde de consumptie van thee zich uit over de gehele bevolking en tijdens de Ming-dynastie (1368-1644) richtte Zhu Quan, de 17e zoon van keizer Hongwu een School van de Theekunst op.

Vroeger waren er ook veel openbare theehuizen in China. Deze moesten echter tijdens de Culturele Revolutie (vanaf 1966) worden gesloten tegenwoordig zijn er in de steden weer enkele theehuizen te vinden. Tijdens de regering van Mao Zedong vluchtten naast veel intellectuelen ook veel theedeskundigen naar Taiwan. In de Chinese families is de theecultuur daarom nog slechts in eenvoudige mate behouden gebleven.

Sociale betekenis

Als teken van achting werd gasten in China thee geserveerd, deze geste bestaat tegenwoordig nog steeds. De jongere generatie biedt de oudere generatie thee aan om hun eerbied te betuigen. Het talent om goede thee te bereiden was vroeger ook een belangrijk criterium voor de keuze van een toekomstige schoondochter. In vooraanstaande Han-Chinese families toont de theekan de sociale status van de drinker aan: de dienaar, dagloner en dergelijke dronken thee uit een tinnen theekan, zodat men geen theekopje nodig had. Een kleinere porseleinkan was voor de familie en de gasten bestemd. Het familiehoofd en de eregasten dronken hun thee uit theekopjes met deksels.

Thee speelt ook een belangrijke rol als symbolisch geschenk, vooral bij bruilofts- en verlovingstradities. De naam van het verlovingsgeschenk van Han-Chinezen is bijvoorbeeld gelijk aan theegeschenk. Dit gaat terug op de Song-dynastie, toen het gebruikelijk werd de familie van de uitgezochte bruid thee over te brengen; de huwelijksbemiddelaar noemde men een theedoosdrager.

In de provincie Jiangsu werd de bruidegom op de dag van de bruiloft door de mannelijke familieleden in het huis van de bruid met thee ontvangen, waarbij hij drie kopjes moest drinken die de thee van de deuropening werd genoemd. Daarna mocht hij de bruid zien.

In de provincie Hunan behoorde thee tot het bruiloftsfeest. Het bruidspaar bood de gasten in een rij thee aan als teken van eerbied. De gasten beantwoordden dit met een geschenk in de vorm van geld als dank. Daarna dronk het bruidspaar een kop thee voor het bijeenbrengen van het hoofdkussen.

Bij de Bai-nationaliteit hoort het theeritueel in de slaapkamer van het bruidspaar tot het huwelijksritueel. Het paar biedt de aanwezige gasten drie maal achter elkaar thee aan: eerst bittere thee, daarna gezoete thee met nootjes en tenslotte zoete melkthee - eerst bitter, dan zoet en dan een smaak om na te denken.

Van een schoondochter werd in vroeger tijden verwacht dat ze kundig was in het bereiden van een goede thee. Op de dag na de bruiloft moest ze vroeg opstaan om haar schoonouders thee te serveren. Het was ook gebruikelijk dat de oudste zoon of dochter van een familie de ouders elke morgen uit naam van de kinderen een kopje thee brachten.

 Experts onderscheiden drie scholen van de theekunst. In de Tang-fase werd verpulverde thee gebruikt die in water werd gekookt tot het water de juiste kleur aannam. Aangezien aan deze thee een snuifje zout werd toegevoegd, wordt dit ook wel de school van de gezouten poederthee genoemd.

Tijdens de Song-dynastie werd de theekunst verfijnd, de theepoeder werd met heet water opgegoten en vervolgens met een bamboe-bezempje geklopt tot het schuimt. De kunst van de theemeester bestond erin dat het schuim zo lang mogelijk behouden bleef. Dit noemt men de school van de schuimende Jade.

In de Ming-fase werden gehele theebladeren gebruikt en ontstond de ceremonie met de naam Gong Fu Cha of Kung Fu Cha, die tegenwoordig nog steeds in Zuid-China (en Taiwan) in stand wordt gehouden. Deze methode heet de school van de geurende bladeren, voor deze ceremonie wordt Oolong-thee gebruikt.

China is het moederland van de theeteelt. Wanneer men er precies mee is begonnen is niet meer te achterhalen. Zeker is wel dat in 221 v.Chr. al belasting op thee werd geheven. De Chinese theeceremonie is niet zo sterk verfijnd en verhoogd als dit in Japan het geval was, daarentegen is de Chinese theeceremonie meer onder de gehele bevolking verbreid.

Tijdens de Tang-dynastie (618-907) werd thee door de adel en geleerden gedronken. In deze tijd begonnen ook de monniken in boeddhistische kloosters tijdens hun soms uren durende meditaties thee te drinken om wakker te blijven. Dit gebruik zou in het Lingyang-klooster op de berg Taishan zijn begonnen en heeft zich van daaruit verbreid. Na enige tijd begonnen de kloosters zelf te verbouwen, in de Tang-dynastie verscheen wereldwijd het eerste boek over thee, Chajing, geschreven door Lu Yu. In deze fase van de geschiedenis begon ook de thee-export, aanvankelijk naar Japan en Korea.

 In latere jaren veranderden enkele aspecten van de theeceremonie. Zo werd in de 14e eeuw, tijdens het terugdringen van het belang van zenboeddhisme, van de theeceremonie een soort intellectueel spel gemaakt. Vooral de hogere sociale kasten en de monarchie van Japan vermaakte zich met het raden van het type thee er geschonken werd tijdens de ceremonie. Daarnaast werd de aankleding van het theehuis een aftekening van de sociale rang van de persoon die de ceremonie organiseerde. Chinese kunst en verscheidene prestige-artikelen werden ter pronk opgesteld in theehuisjes.

In de 16e eeuw ontstond de Chanoyu-ceremonie, waarbij het drinken van thee tijdens een theeceremonie werd gezien als verbroedering en het begraven van de strijdbijl. Het raden van het theetype was toen nog steeds populair maar daarnaast werd het als teken van trouw en broederschap de gewoonte om met alle deelnemers van slechts één theekom gebruik te maken. De Chanoyu-ceremonie ging ook om het zich terugtrekken van de buitenwereld en het vinden van rust, theehuisjes werden minder overdadig ingericht en kregen een meer eenvoudige en rustgevende uitstraling.

 Het drinken van de thee tijdens de ceremonie gebeurt in complete rust en stilte. Men zit in een meditatieve hurkzit; Benen dubbel, leunend op de hielen. De traditionele theeceremonie maakt deel uit van een meditatietechniek die toegepast wordt door belijders van het zenboeddhisme en is om die reden gebonden aan strikte regels en voorschriften betreffende de handelingen en houding van de deelnemers, en de plaats waar het plaatsvindt. Het is vanzelfsprekend dat men een theeceremonie houdt in een Japans theehuis en dat de inrichting hiervan volledig is afgestemd op de richtprincipes van Zen en Feng Shui, om zo de doorstroming van energie te bevorderen.

Bij het ontvangen van de thee door de schenker buigt men, zet men de kom met thee op de linkerhand en draait deze met de rechterhand in drie korte bewegingen een volle 360 graden in de rondte, met de klok mee.